Reforma PIP 2026 i umowy B2B, co zmienia ustawa

Co zmienia ustawa

Nowe uprawnienie inspektora pracy

Do tej pory inspektor, który podczas kontroli uznał, że umowa B2B albo zlecenie ukrywa stosunek pracy, mógł wystąpić do sądu pracy albo wydać wystąpienie i polecenie. Ostateczne rozstrzygnięcie o istnieniu stosunku pracy należało do sądu. Zmiana obowiązująca od 8 lipca 2026 roku wprowadza możliwość wydania przez inspektora decyzji, która ustala istnienie stosunku pracy.

Podstawą oceny pozostaje to, co od lat obowiązuje w Kodeksie pracy. Artykuł 22 § 1 KP opisuje pracę jako wykonywanie pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem, w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, za wynagrodzeniem. Kolejne paragrafy tego artykułu mówią, że nazwa umowy nie przesądza o charakterze stosunku. Reforma nie zmienia więc kryteriów, tylko to, kto i w jakim trybie może je zastosować.

Co to oznacza w praktyce

Dla firmy najważniejsze są trzy skutki. Po pierwsze, ocena umowy może zapaść szybciej, bo nie wymaga pozwu i długiego procesu. Po drugie, ciężar wyjaśnień przenosi się na etap kontroli, więc dokumenty i praktyka współpracy muszą być spójne już wtedy. Po trzecie, ustalenie stosunku pracy pociąga za sobą skutki dla składek, urlopów, wynagrodzenia za nadgodziny i dokumentacji pracowniczej.

Szczegółowe skutki finansowe zależą od okoliczności każdej sprawy, dlatego nie podajemy tu kwot. Jeśli potrzebujesz oceny konkretnej sytuacji, ustalenia z przepisów i orzecznictwa warto zweryfikować samodzielnie albo z prawnikiem.

Decyzja i odwołanie

Jak wygląda decyzja inspektora

Decyzja jest aktem administracyjnym wydawanym po kontroli, w której inspektor zebrał dowody: umowy, korespondencję, ewidencje, relacje stron i opis rzeczywistego sposobu pracy. Według komentarzy do ustawy decyzja może być wykonalna wcześniej niż wyrok sądu, co zwiększa znaczenie przygotowania przed kontrolą. Przed każdym działaniem sprawdź w tekście ustawy, w jakim momencie decyzja staje się wykonalna, bo przepisy dotyczące rygoru natychmiastowej wykonalności mają znaczenie praktyczne.

Odwołanie i droga sądowa

Od decyzji przysługuje odwołanie, a po nim dalsza droga sądowa. Zarówno firma, jak i osoba, której decyzja dotyczy, mają własne interesy: kontraktor może chcieć utrzymać status przedsiębiorcy, a może też zależeć mu na ochronie wynikającej z etatu. Nie opisujemy tu szczegółowo terminów i organów odwoławczych, ponieważ przy każdej zmianie przepisów warto potwierdzić je w aktualnym tekście ustawy i w pouczeniu zawartym w samej decyzji.

Jedno jest pewne w każdej wersji procedury: rozstrzygać będą fakty. Sam podpis pod umową o współpracy nie wystarczy, jeśli codzienna praca wygląda jak etat.

Okno do 2027 roku

Co znaczy okno przejściowe

W komentarzach pojawia się określenie okna do 2027 roku, czyli okresu, w którym firmy mogą uporządkować umowy z kontraktorami, zanim kontrole nabiorą pełnego tempa. Traktujemy to ostrożnie: nie jest to ochrona przed kontrolą, tylko czas na przygotowanie. Dokładny zakres przepisów przejściowych sprawdź w tekście ustawy i w publikowanych objaśnieniach.

Od czego zacząć w tym czasie

Uporządkowanie dokumentów zajmuje zwykle mniej czasu niż naprawa skutków kontroli. Warto zrobić trzy rzeczy.

• Zebrać wszystkie umowy z kontraktorami w jednym miejscu i sprawdzić, które mają zapisy przypominające etat.
• Porównać zapisy z praktyką: godziny, miejsce pracy, przełożony, narzędzia, rozliczanie za czas albo za efekt.
• Ustalić dla każdej osoby, czy jej sytuacja ma cechy większego ryzyka, np. wcześniej pracowała na etacie w tej samej firmie na tym samym stanowisku.

Opisujemy to szerzej w poradniku o przejściu z umowy o pracę na B2B, który wskazuje sytuacje oceniane najsurowiej.

Co sprawdza inspektor

Praktyka ważniejsza od nazwy umowy

Inspektor patrzy na faktyczne wykonywanie pracy. W jednym wypadku liczą się godziny wskazane przez firmę, w innym stały miesięczny przelew niezależny od efektu, w jeszcze innym obecność w biurze pod nadzorem przełożonego. Znaczenie ma też to, czy wykonawca korzysta ze sprzętu firmy, czy może przekazać zadanie komuś innemu i czy działa dla wielu zleceniodawców.

• Podporządkowanie: polecenia służbowe, raportowanie godzinowe, zatwierdzanie urlopów.
• Czas i miejsce: obowiązkowe godziny, lista obecności, praca tylko w siedzibie firmy.
• Wynagrodzenie: stała kwota niezależna od rezultatu, płatne dni wolne.
• Ryzyko: kto ponosi koszty błędów, przestojów i sprzętu.
• Osobiste wykonanie: brak możliwości skorzystania z zastępcy.

Jak się przygotować

Pierwszym krokiem jest przegląd umowy pod kątem zapisów, które przepisano z wzorów etatowych. Drugim jest sprawdzenie praktyki, bo najlepiej napisana umowa nie pomoże, jeśli codzienna współpraca wygląda inaczej. Trzecim jest spójny wzór dla nowych umów, w którym samodzielność wykonawcy widać w treści. Pomaga w tym umowa o współpracy przygotowana z wzorców, a także jasne zasady poufności w umowie NDA.

Pełną listę kryteriów i sposób oceny opisujemy na stronie kontrola PIP a umowy B2B.

Czego reforma nie zmienia

Prawo do działalności gospodarczej

Reforma nie zakazuje umów B2B. Przedsiębiorca może współpracować z wieloma firmami, ustalać własne godziny, korzystać z własnego sprzętu i odpowiadać za rezultat. Takie umowy są zgodne z prawem, o ile stosunek faktycznie ma charakter współpracy dwóch podmiotów, a nie ukrytego etatu. Podstawy wyjaśniamy w tekście umowa B2B, co to jest.

Różnica między ryzykiem a pewnością

Nie ma gwarancji, że dana umowa przejdzie kontrolę, i nikt rzetelny jej nie udzieli. Można natomiast zmniejszyć ryzyko, usuwając zapisy o cechach etatu i dopasowując praktykę do umowy. Porównanie obu form zatrudnienia znajdziesz w artykule B2B a umowa o pracę.